Op 6 mei 2026 organiseerde ANE een college over ‘Gekte’. Grietje Keller was uitgenodigd om een college te geven naar aanleiding van het verschijnen van haar boek ‘Gekkenkennis – Inleiding in Mad Studies’.
In de Tuinzaal van de Keizersgrachtkerk zijn ruim 30 betrokkenen aanwezig.
Na een inleiding van Grietje Keller over haar nieuwe boek vormen we twee cirkels. De mensen die uitgenodigd worden om in de binnenste cirkel plaats te nemen krijgen de vraag: “Wat betekent Gek voor jou?” Mensen uit de buitenste cirkel luisteren, maar worden ook uitgenodigd om plaats te nemen in de binnenste cirkel als ze mee willen praten. Bedoeling is dat iemand anders dan naar de buitenste cirkel verplaatst; een dynamische werkvorm. De deelnemers aan de binnenkring reageren met persoonlijke verhalen.
We concluderen dat het woordje Gek bij de aanwezigen veel los maakt. We gaan in op de tekst van Isarin over de cliëntenbeweging in de jaren tachtig en hoe het nu gaat met die beweging. En waarom het zo moeilijk is om een echte beweging op gang te krijgen. Het feit dat de Gekkenbeweging niet zomaar een emancipatiebeweging is zoals zovelen, maar dat de mensen die haar aanjagen over het algemeen zelf lijden aan ernstige psychische klachten, waardoor ze enerzijds door de rest van de wereld niet serieus worden genomen en anderzijds gewoon soms even niet vooruit kunnen.
De kloof tussen ervaring en systeem
Iemand die bij de GGz aanklopt omdat hij of zij lijdt aan psychische ingewikkeldheden wordt onderzocht, getest en gelabeld. Dit label noemen we diagnose maar is in feite een classificatie, een label dat wordt gegeven omdat je het meeste in dat ‘hokje’ past.
Maar de benaming van je klachten gaat vervolgens een eigen leven leiden, je bent niet iemand met een label maar je label wordt je visitekaartje, jij of je omgeving, je artsen, omschrijven jou als iemand met diagnose X en je gaat je gedragen als iemand met die diagnose. Wat weer kan leiden tot discriminatie op grond van dat label (sanisme). De meeste aanwezigen ervaren diagnoses als stigmatiserend.
Tijdens het college lezen we een aantal passages uit de tekst van Jet Isarin. Zij gaat in op de ingewikkeldheden rond de ‘Gekkenbeweging’ – wat maakt dat deze beweging nooit goed op gang komt? Wat kunnen wij leren van de Gekkenbeweging uit de jaren tachtig? Wat is gebleven en wat is er anders?
Taal vormt werkelijkheid
Termen als “verward gedrag” of “stoornis” beïnvloeden hoe mensen zichzelf zien én hoe anderen hen behandelen. Taal is dus een politiek en menselijk instrument, niet neutraal. De samenleving dringt steeds sterker aan op conformiteit. Wie afwijkt van de norm wordt al snel als “ziek of gek” bestempeld. Tegelijk vervagen de grenzen tussen gezond en ziek — “iedereen wordt inmiddels gepsychiatriseerd.”
Theorie mag het lijden niet overstemmen
Een scherpe waarschuwing: wie alleen analyseert en conceptualiseert, verliest de rauwe werkelijkheid van pijn, schaamte en wanhoop uit het oog. Lijden is niet alleen een sociaal construct — het is ook een diep gevoelde menselijke realiteit. In het leven van iemand met psychische ingewikkeldheden zijn vaak episodes waarin het beter en slechter gaat, maar is het dus moeizaam om continuïteit te creëren en de beweging in beweging te houden. Een psychische ziekte zegt niets over iemands intelligentie, wel over de worsteling die het kan zijn om bijvoorbeeld een opleiding af te maken of je eigen inkomen te verdienen.
Psychische klachten laten zich niet vangen in één systeem, ideologie of diagnose. Niemand past in zijn hokje. We hebben ruimte nodig voor complexiteit, de subjectieve ervaring, aandacht voor het politieke, de menselijke kwetsbaarheid en tijd om te twijfelen. Dit ANE college en Grietjes boek dragen er weer een beetje bij om de Gekkenbeweging op gang te houden.