Hier kun je teruglezen wat er aan de orde is geweest in de kring.
Lees of download het verslag van de de kring op 20 mei 2025
Verdieping op visie en praktijk
Tijdens de bijeenkomst van de kring onderzoek is teruggeblikt op het eerder opgestelde visiedocument over participatief onderzoek. Aanwezigen spraken hun waardering uit voor de inhoud en ambitie, maar benadrukten ook de noodzaak om nu door te pakken: hoe brengen we deze visie in praktijk? De behoefte werd uitgesproken om concrete stappen te zetten en daarbij de samenwerking met bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam te versterken.
Ook werd duidelijk dat de visie nog fluïde is. Zo ontbreekt het in de visie nog aan de rol van ervaringsdeskundigheid, het is de wens van alle aanwezigen om dat expliciet te maken.
Verschillende perspectieven op participatief onderzoek
Tijdens de bijeenkomst naar voren dat participatief onderzoek verschillende vormen kent. Ervaringskennis wordt steeds vaker betrokken, maar vaak op een marginale manier. Het risico dat ervaringsdeskundigen slechts symbolisch worden ingezet – “je mag op het podium” – werd kritisch benoemd. Er klonk een roep om gelijkwaardigheid: ervaringskennis als volwaardige bron van kennis in het hele onderzoeksproces, niet alleen als aanvulling.
Bovendien rees de vraag: Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen participatief onderzoek, en onderzoek waarbij ervaringskennis en -deskundigheid benut wordt?
Grenzen en kansen in de praktijk
Er werd stilgestaan bij de moeizame praktijk. Veel onderzoekers zeggen dat ze al ‘participatief’ werken, maar blijken vooral vast te zitten aan het systeem, beperkte middelen of dominante wetenschappelijke kaders. Tegelijkertijd zijn er voorbeelden – zoals de aanpak binnen Meetellen – die laten zien dat het wél anders kan. Deze voorbeelden roepen vragen op: hoe kunnen we andere organisaties hierin meenemen, zonder in de val van “wij weten hoe het moet” te trappen? Een ander obstakel is dat er nog steeds het idee overheerst dat het allemaal wel heel moeilijk is en vooral erg duur en tijdrovend.
Samenwerking met gemeente en kennisinstituten
Een belangrijk thema was een samenwerking met het Kenniscentrum Ongelijkheid. De kring wil verkennen hoe partijen kunnen worden betrokken bij een gezamenlijk experiment. Denk aan een pilotproject waarin ervaringskennis van meet af aan wordt meegenomen in agendering, uitvoering en evaluatie van onderzoek. Daarbij is ook gesproken over de mogelijkheid van een adviesraad waarin ervaringskennis structureel vertegenwoordigd is.
Taal, macht en ruimte maken
Taalgebruik en machtsverhoudingen werden herhaaldelijk genoemd als belemmeringen. Zelfs met goede bedoelingen blijven onderzoek en beleid vaak te ver afstaan van de leefwereld van mensen. Het maken van echte ruimte – structureel, niet ad hoc – is cruciaal om ervaringskennis te laten doorklinken. Dat vraagt om bewuste keuzes, om lef, en om een cultuur waarin andere vormen van weten worden erkend.
Wat nu?
De kring wil het komende halfjaar gebruiken om initiatieven te verkennen die bijdragen aan meer gelijkwaardige samenwerking in onderzoek. Voorstellen zoals het betrekken van het Kenniscentrum Ongelijkheid bij een experiment, of het opzetten van een gezamenlijke werksessie met de gemeente, worden verder uitgewerkt.
De kring onderzoek van ANE legt contact met het Kenniscentrum Ongelijkheid om te komen tot een expertmeeting. Het kenniscentrum zoekt ook naar manieren om ervaringskennis in onderzoek te organiseren en heeft toegang tot een breed netwerk in Amsterdam. Het idee is om tijdens deze meeting nieuwe allianties te smeden, bestaande netwerken te versterken, goede voorbeelden uit te werken en de visie van ervaringskennis in onderzoek te verdiepen.
Concreet betekent dit:
- De kring nodigt Aisa Amagir (directeur Kenniscentrum ongelijkheid) uit voor een verkennend gesprek, waarin de kring voorstelt om gezamenlijk een expertmeeting te organiseren.
- We nodigen leden van de kring uit om initiatieven aan te dragen die volgens hen op een waardevolle en gelijkwaardige manier ervaringskennis benutten in onderzoek, of participatief onderzoek op een gelijkwaardige manier organiseren.
trends en thema’s
Deze Kring zijn we gestart met een inventarisatie van belangrijke trends en thema’s waar je tegen aan loopt in je onderzoekswerk. Op volgorde zijn dat bijvoorbeeld
- het beoordelen van de mate van benutten van ervaringskennis in onderzoek bij onderzoeksaanvragen. En hoe weet je dat het goed zit? Zijn er bepaalde trainingen voor ervaringsdeskundige, trainingen voor ervaringsdeskundige co-onderzoekers? Wat zijn de richtlijnen die je zou moeten hanteren of kunnen hanteren?
- Ingebracht wordt ook dat het belangrijk is om een gemeenschap te vormen van ervaringsdeskundige co-onderzoekers, onderzoekers, om samen sterk te staan en te voorkomen dat je een vinkvakje wordt.
- Binnen onderzoek is men op zoek naar de belangrijke indicatoren; dat zijn veelal in plaats van de harde indicatoren, de zachte en belangrijke indicatoren. Dat betekent dat onderzoek vaak gedaan wordt vanuit andere waarden.
- En zeker ook voor het sterker maken van ervaringsdeskundig onderzoekers is het belangrijk je te beseffen en je bewust te zijn dat je staat in een langere traditie van ervaringskennis en het opeisen van een positie daarvoor.
- Eigenlijk zou je onderzoekers die het goed doen in een wit boek moeten opnemen en onderzoekers die het niet goed doen, niet zelf iets anders willen doen of ruimte maken voor ervaringskennis, in een soort zwart boek te willen opnemen.
acties?
Er zijn dus een aantal waarden of assen waarlangs we kunnen doorontwikkelen. Volgende keer gaan we per as formuleren wat een actieplan zou kunnen zijn; of we er iets mee willen en wat we er dan mee willen. Belangrijke assen zijn:
- binnen-buiten. Tegenwicht bieden tegen het onderzoekssysteem en de status quo ervan en ruimte op te eisen voor ervaringskennis. En aandacht te vragen voor een waardevol onderzoek. Andere waarden hanteren.
- Daarvoor is het belangrijk, en dat is een andere as, bewustwording: bewust dat je daar een missie in hebt, maar ook dat je staat in een lange traditie en geschiedenis. En tegelijkertijd is een andere boot daarvan het sterk maken van ervaringskundige opleiden, samen een community vormen, om zo tegenwicht te bieden.
- kwaliteit. Wanneer doe je je werk goed als beleidsmaker, beleidsonderzoeker of onderzoeker? Neem je genoegen met het niet kunnen bereiken van mensen of het niet includeren van het leefwereldperspectief?
Er zijn allerhande interessante linkjes genoemd, zoals het Ervaringsplein, Jos van der Lans, Tobi Vroeg, Henkelman, Harrie van Haaster. Er zijn goede voorbeelden, heel leuk om die te verzamelen, evenals methoden en criteria die gegarandeerd worden.
Waardevol netwerk
Iedereen vond het een fijne bijeenkomst en kijkt in het eigen netwerk voor wie het interessant kan zijn om aan te haken bij dit Amsterdams netwerk voor participatief onderzoek.
Start van de kring
Deze nieuwe Kring kwam op 25 september 2023 voor het eerst bijeen. Thema van die bijeenkomst was ‘Participatief onderzoek: kansen en kwesties’. Hieronder een verslag.
We hebben het gehad over verschillende aspecten van participatief onderzoek doen. Het gaat om verschillende rollen die ervaringsdeskundigen of mensen met ervaringskennis kunnen vervullen in kwalitatief onderzoek. Enerzijds zijn ze wellicht de respondenten. Onderzoekers kennen het probleem om (de juiste) respondenten te vinden, zeker mensen die je minder makkelijk bereikt. In de praktijk wordt ervaringsdeskundigheid vaak ingezet om bestaande problemen op te lossen, zoals het vinden van respondenten voor onderzoek. Ervaringsdeskundigen worden aan en weer uitgezet. En komen niet verder dan vrijwilligerswerk/werken voor een cadeaubon.
We bedoelen met participatief onderzoek toch vooral het betrekken van mensen met ervaringskennis of ervaringsdeskundigen van het begin tot het eind bij onderzoek, dus in het ontwerp, het proces en de uitvoering.
Hiermee verandert de rol van de onderzoeker meer in die van een projectleider. Een onderzoeker heeft ook een brugfunctie tussen de mensen met ervaringskennis en de systeemwereld, die andere eisen stelt. Initiatieven als onderzoeksbureau Meetellen Amsterdam zijn daartoe opgericht, maar ontmoeten vaak weerstand wanneer onderzoek hierop ingericht wordt. Argumenten van te weinig tijd en geld spelen hierbij een rol.
Daarmee ontmoeten we de dilemma’s van tijdsdruk, middelen en ‘open staan’ aan de opdrachtgevers kant. Te vaak nog wordt participatief onderzoek gediskwalificeerd. Het gaat om obstakels van weerstand en beeldvorming.
Wat gaat deze kring doen?
De mensen aan tafel zien de Kring Onderzoek als een manier om een netwerk in dienst van een transitiebenadering van het systeem te vormen (Jan Rotmans, van onderop) naar voorbeeld van een transitie-arena, om verandering te bewerkstelligen met ‘small wins’.
Dit idee, gekoppeld aan communicatie daarover en mogelijk intervisie, willen we verder verkennen en er mogelijk uitvoering aan geven. Met als hoofdvraag: op welke manier wordt ervaringskennis beter benut in onderzoek? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het gaat om impact?
Het gaat er wel om de kracht in een netwerk zelf te ontsluiten en niet achterover te leunen. De vraag is opgeworpen of het een Amsterdamse netwerk moet zijn. Dit willen we niet heel sterk stellen, hoewel de locatie Amsterdam is en de vraag “is het toepasbaar in Amsterdam” wel telkens gesteld kan worden.